Shloka 8
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा हि वक्रित् सुकृतैर्मनुष्य: शुभाशुभं प्राप्रुतेडथाविरोधात् । एवं शरीरेषु शुभाशुभेषु स्वकर्मजैज्ञानमिदं निबद्धम्,जैसे कोई मनुष्य भलीभाँति किये हुए कर्मांद्वारा बिना किसी प्रतीकारके विभिन्न देश और कालमें उनका शुभाशुभ फल पाता है, उसी प्रकार अपने कर्मानुसार प्राप्त उत्तम और अधम शरीरोंमें यह चिन्मय ज्ञान बिना किसी विरोधके स्थित रहता है
yathā hi vakrit sukṛtair manuṣyaḥ śubhāśubhaṃ prāprute ’thāvirodhāt | evaṃ śarīreṣu śubhāśubheṣu svakarmajair jñānam idaṃ nibaddham ||
ดุจดังมนุษย์อาศัยกรรมที่ได้กระทำไว้ก่อน ย่อมได้รับผลอันเป็นมงคลและอัปมงคลโดยหลีกเลี่ยงมิได้ ในกาละและสถานที่ต่าง ๆ โดยไม่ขัดแย้งกันฉันใด ฉันนั้นในกายอันสูงและต่ำซึ่งได้มาตามกรรมของตน หลักแห่งญาณอันเป็นจิตสำนึกนี้ก็ยังผูกพันและดำรงอยู่โดยไม่ขัดแย้งกัน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Karmic actions inevitably yield corresponding good or bad results across different times and places, and the conscious knowing principle remains present even as one takes higher or lower bodies shaped by one’s own karma.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues teaching by using an analogy: as karmic fruits are experienced without inconsistency, so consciousness/knowledge persists within embodied existence while beings move through various births determined by their deeds.