Shloka 21
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
महत्सु भूतेषु वसन्ति पठच पज्चेद्धियार्थाश्व॒ तथेन्द्रियाणि । सर्वाणि चैतानि मनो5नुगानि बुद्धि मनोडन्वेति मति: स्वभावम्,पाँचों इन्द्रियोंक पाँचों विषय तथा पाँचों इन्द्रियाँ भी पठ्च सूक्ष्म महाभूतोंमें निवास करते हैं, ये शब्द आदि विषय, आकाश आदि भूत तथा श्रोत्र आदि इन्द्रियाँ सब-के-सब मनके अनुगामी हैं। मन बुद्धिका अनुसरण करता है और बुद्धि आत्माका आश्रय लेकर रहती है
mahatsu bhūteṣu vasanti pañca pañcendriyārthāś ca tathendriyāṇi | sarvāṇi caitāni mano'nugāni buddhiṁ mano'nveti matiḥ svabhāvam ||
ภีษมะกล่าวว่า—อารมณ์ทั้งห้าและอินทรีย์ทั้งห้า สถิตอยู่ในมหาภูตอันละเอียด. ทั้งอารมณ์ ธาตุ และอินทรีย์เหล่านี้ ล้วนดำเนินไปตามการชี้นำของมโน (ใจ). มโนตามบุดธิ (ปัญญา) และบุดธิโดยสภาวะย่อมอาศัยอาตมัน.
भीष्म उवाच