Shloka 18
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
कृत्स्नस्तु मन्त्रो विधिवत प्रयुक्तो यथा यथोक्तास्त्विह दक्षिणाश्र । अन्नप्रदानं मनस: समाधि: पज्चात्मकं कर्मफलं वदन्ति,विधिपूर्वक सम्पूर्ण मन्त्रोंका उच्चारण, वेदोक्त विधानके अनुसार यज्ञोंका अनुष्ठान, यथायोग्य दक्षिणा, अन्नका दान और मनकी एकाग्रता--इन पाँच अंगोंसे सम्पन्न होनेपर ही यज्ञ-कर्मका पूरा-पूरा फल प्राप्त होता है, ऐसा विद्वान् पुरुष कहते हैं
kṛtsnas tu mantro vidhivat prayukto yathā yathoktas tv iha dakṣiṇāś ca | annapradānaṁ manasaḥ samādhiḥ pañcātmakam karma-phalaṁ vadanti ||
ภีษมะกล่าวว่า—“ต่อเมื่อสวดและใช้มนตร์ครบถ้วนตามพิธีอย่างถูกต้อง ประกอบยัญตามบัญญัติแห่งพระเวท มอบทักษิณาให้เหมาะสม ทำทานอาหาร และตั้งจิตให้มั่นในสมาธิ—ต่อเมื่อองค์ห้าประการนี้พร้อม—บัณฑิตจึงกล่าวว่า กรรมแห่งยัญย่อมให้ผลครบถ้วน.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual action bears its full result only when outer correctness (complete mantra-recitation, Vedic procedure, proper dakṣiṇā, and food-giving) is joined with inner discipline (mental concentration). The verse integrates ethical giving and inward steadiness with formal ritual.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on right conduct. Here he explains the conditions under which a yajña becomes fully efficacious, listing five essential components recognized by the learned.