Shloka 47
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
यथा वारिचर: पक्षी सलिलेन न लिप्यते । एवमेव कृतप्रज्ञो भूतेषु परिवर्तते,जैसे जलचर पक्षी जलसे लिप्त नहीं होता, उसी प्रकार विशुद्धबुद्धि ज्ञानी पुरुष निर्लिप्त रहकर ही सम्पूर्ण भूतोंमें विचरता है
yathā vāricaraḥ pakṣī salilena na lipyate | evam eva kṛtaprajño bhūteṣu parivartate ||
ดุจนกผู้ดำรงอยู่ในน้ำ ย่อมเคลื่อนไหวไปในสายน้ำแต่ไม่เปรอะเปื้อนด้วยน้ำ ฉันใด ผู้มีปัญญาสำเร็จแล้วก็ฉันนั้น ย่อมดำเนินอยู่ท่ามกลางสรรพสัตว์ทั้งปวงโดยไร้ความยึดติดภายใน—กระทำกิจในโลกแต่ไม่มัวหมองด้วยโลก
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True wisdom expresses itself as non-attachment: the wise person engages with the world and with all beings, yet remains inwardly untainted—free from clinging, egoistic ownership, and the stains of desire and aversion.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct after the war. Here he uses a vivid simile—like a water-bird untouched by water—to describe how a realized, steady-minded person lives and acts among beings without being bound by them.