Shloka 2
निरय-परमस्थान-वर्णनम्
Niraya and the Supreme Station: A Metaphysical Re-reading
अनृतं तमसो रूप॑ तमसा नीयते हाथ: । तमोग्रस्ता न पश्यन्ति प्रकाशं तमसा55वृता:,असत्य अन्धकारका रूप है। वह मनुष्यको नीचे गिराता है। अज्ञानारन्धकारसे घिरे हुए मनुष्य तमोगुणसे ग्रस्त होकर ज्ञानके प्रकाशको नहीं देख पाते हैं
anṛtaṁ tamaso rūpaṁ tamasā nīyate hāthaḥ | tamograstā na paśyanti prakāśaṁ tamasāvṛtāḥ ||
ภารทวาชกล่าวว่า “ความเท็จเป็นรูปแห่งความมืด; ด้วยความมืดนั้นเองมนุษย์ถูกฉุดลงต่ำ ผู้ถูกตมัสครอบงำ ถูกม่านแห่งอวิชชาปกคลุม ย่อมไม่เห็นแสงสว่างแห่งญาณอันแท้จริง”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Falsehood (anṛta) is equated with darkness (tamas): it obscures discernment and pulls a person toward moral and spiritual decline. Only by removing tamas can one perceive the ‘light’—clarity, right knowledge, and dharmic understanding.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bharadvāja teaches about the psychological and ethical consequences of untruth: those dominated by tamas become unable to recognize or access the illumination of knowledge.