Shloka 21
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
तेज, क्रोध, नेत्र, ऊष्मा और जठरानल--ये पाँच वस्तुएँ देहधारियोंके शरीरमें अग्निमय हैं
tejaḥ krodho netre ūṣmā ca jaṭharānalaḥ—etāni pañca vastūni dehadhāriṇāṃ śarīre agnimayāni
ภรทวาชะกล่าวว่า “เตชัส (เปลวรัศมีภายใน), โทสะ, ดวงตา, ความร้อนแห่งกาย และไฟย่อยอาหาร (ชฐรัคนิ)—ทั้งห้านี้เป็นธรรมชาติแห่งไฟในกายของผู้มีร่างกายทั้งหลาย”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that key human functions and impulses—vital radiance, anger, vision, bodily warmth, and digestion—are ‘fiery’ in essence. Ethically, it implies that a person must understand and regulate these inner fires through discipline, moderation, and restraint, so that energy becomes constructive (tejas) rather than destructive (krodha).
In Śānti Parva’s instructional setting, Bharadvāja is explaining a doctrinal point about the constitution of embodied beings. He enumerates five fire-like factors within the body, linking moral and mental life (especially anger and vigor) with physiological ‘agni’ principles.