Shloka 2
Varṇa-lakṣaṇa and Ātma-saṃyama (Marks of Social Conduct and Self-Restraint) | वर्णलक्षणम् एवं आत्मसंयमः
भीष्म उवाच आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मन: । स्वकर्मकलुषं कृत्वा कृच्छे लोके विधीयते
bhīṣma uvāca ātmanānarthayuktena pāpe niviśate manaḥ | svakarmakaluṣaṃ kṛtvā kṛcchre loke vidhīyate ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! เมื่ออาตมันข้องเกี่ยวกับสิ่งอันเป็นโทษ ถูกขับเคลื่อนด้วยกิเลสอย่างกามและโทสะ ใจก็ย่อมตกลงสู่บาป ครั้นทำตนให้มัวหมองด้วยกรรมของตนเองแล้ว บุคคลนั้นย่อมถูกกำหนดให้ไปสู่โลกแห่งความคับแค้นและทุกข์ระทม”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The mind falls into sinful action when the person aligns with harmful impulses (like desire and anger). Because karma is self-made, the resulting suffering is also self-incurred: one’s own deeds lead one into a painful state of existence.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and conduct, Bhishma continues advising the king (Yudhishthira) about ethical causality: inner faults corrupt the mind, and actions born from that corruption bring inevitable suffering.