Shloka 9
Adhyāya 179 — Bharadvāja’s Reductionist Inquiry into Jīva and Pañcabhūta Dissolution
सामिषं कुररं दृष्टवा वध्यमानं निरामिषै: । आमिषस्य परित्यागात् कुरर: सुखमेधते,चोंचमें मांसका टुकड़ा लिये उड़ते हुए कुरर (क्रौंच पक्षीको देखकर दूसरे पक्षी जो मांस नहीं लिये हुए थे, उसे मारने लगे। तब उसने उस मांसके टुकड़ेको त्याग दिया। अतः पक्षियोंने उसका पीछा करना छोड़ दिया। इस प्रकार आमिषके त्यागसे क्रौंचपक्षी सुखी हो गया। भोगोंके परित्यागका उपदेश देनेके कारण कुरर (क्रौंच) पक्षी गुरु हुआ
sāmiṣaṃ kuraraṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ nirāmiṣaiḥ | āmiṣasya parityāgāt kuraraḥ sukham edhate ||
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อเห็นนกกุรระคาบชิ้นเนื้ออยู่ เหล่านกอื่นที่ไม่มีเนื้อก็พากันเข้าทำร้ายมัน ครั้นมันปล่อยชิ้นเนื้อนั้นเสีย พวกนั้นก็เลิกไล่ตาม ดังนี้เอง เมื่อสละเหยื่อล่อแห่งความเพลิดเพลินทางอายตนะ นกกุรระก็เป็นสุขสงบและเจริญในความสุข—จึงนับว่าเป็น ‘ครู’ ด้วยการสอนการสละกามสุข
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to tempting possessions (āmiṣa, ‘bait’) invites conflict and suffering; relinquishing the object of craving removes the cause of harassment and brings peace—an ethical lesson in vairāgya (detachment).
A kurara bird flying with a piece of meat is attacked by other birds; when it drops the meat, the attackers stop, and the bird becomes safe and content—serving as an illustrative ‘guru’ for renouncing enjoyments.