Shloka 44
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् । तदेव परितापार्थ सर्व सम्पद्यते तथा,मनुष्य जब किसी भी पदार्थमें ममत्व कर लेता है, तब वे ही सब उसके वैसे दुःखके कारण बन जाते हैं
kiñcid eva mamatvena yadā bhavati kalpitam | tad eva paritāpārthaṁ sarvaṁ sampadyate tathā ||
เมื่อบุคคลด้วยมมตา (ความยึดว่าเป็นของเรา) แม้เพียงเล็กน้อยก็ยังสำคัญผิดว่า “ของเรา” แล้ว สิ่งนั้นเอง—และทุกสิ่งที่เกี่ยวเนื่องกับมัน—ย่อมกลายเป็นเหตุแห่งความระทมและความโศกโดยหลีกไม่พ้น
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Suffering is generated by mamatā—mentally claiming things as ‘mine.’ Even slight possessiveness turns objects and relationships into sources of anxiety, grief, and torment; reducing attachment reduces distress.
In the Śānti Parva’s didactic setting, a Brahmin speaker delivers a reflective instruction on the roots of sorrow, explaining that the mind’s construction of ownership (kalpanā of ‘mine’) is what converts ordinary things into causes of pain.