Shloka 28
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
प्रभो! यहाँ सब लोगोंको पुत्र, धन, कुटु॒म्बी तथा सम्बन्धियोंका नाश होनेपर दावानलके समान दाह उत्पन्न करनेवाला महान् दु:ख प्राप्त होता है; परंतु सुख-दुःख और जन्म-मृत्यु आदि यह सब कुछ प्रारब्धके ही अधीन है ।। असुहृत् ससुहृच्चापि सशत्रुमित्रवानपि । सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम्,मनुष्य हितैषी सुहृदोंसे युक्त हो या न हो, वह शत्रुके साथ हो या मित्रके, बुद्धिमान् हो या बुद्धिहीन, दैवकी अनुकूलता होनेपर ही सुख पाता है
prabho! iha sarva-lokānāṁ putra-dhana-kuṭumbinaḥ tathā sambandhināṁ nāśe dāvānalavat dāhaṁ janayad mahān duḥkhaḥ prāpnoti; parantu sukha-duḥkha-janma-mṛtyv-ādi idaṁ sarvaṁ prārabdha-adhīnam eva. asuhṛt sasuḥṛc cāpi saśatru-mitravān api | saprajñaḥ prajñayā hīno daivena labhate sukham ||
โอพระผู้เป็นเจ้า! ในโลกนี้ เมื่อบุตร ทรัพย์ วงศ์เรือน และญาติพี่น้องพินาศ ความโศกใหญ่ย่อมเกิดขึ้น เผาไหม้ดุจไฟป่า; แต่สุขทุกข์ การเกิดการตาย และสิ่งทั้งปวงล้วนอยู่ใต้ครรลองแห่งปรารพธะ. ไม่ว่ามนุษย์จะมีมิตรผู้หวังดีหรือไม่ จะอยู่กับศัตรูหรือกับมิตร จะมีปัญญาหรือไร้ปัญญา—เมื่อชะตาเกื้อหนุนเท่านั้นจึงได้สุข
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the overpowering grief caused by loss of family and wealth, yet frames pleasure and pain, birth and death, and worldly outcomes as governed by prārabdha (destiny/karma already in motion). Happiness is said to arise primarily when fate is favorable, regardless of one’s social support, alliances, or even personal intelligence.
A brāhmaṇa speaker addresses a ‘Lord’ and reflects on the universal experience of intense sorrow after catastrophic loss. He then generalizes the point into a moral-philosophical claim: worldly conditions and happiness depend on destiny, not merely on friends, enemies, or one’s own wisdom.