Shloka 18
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
तृष्णार्तिप्रभवं दु:खं दुःखार्तिप्रभवं सुखम् । सुखात् संजायते दु:खं दुःखमेवं पुनः:पुन:,संसारमें विषयोंकी तृष्णासे जो व्याकुलता होती है, उसीका नाम दुःख है और उस दुःखका विनाश ही सुख है। उस सुखके बाद (पुनः कामनाजनित) दुःख होता है। इस प्रकार बारंबार दुःख ही होता रहता है
tṛṣṇārtiprabhavaṃ duḥkhaṃ duḥkhārtiprabhavaṃ sukham | sukhāt saṃjāyate duḥkhaṃ duḥkhamevaṃ punaḥ punaḥ ||
ทุกข์เกิดจากความเร่าร้อนแห่งตัณหา และสุขเกิดจากความดับสิ้นแห่งความเร่าร้อนของทุกข์นั้น แต่เมื่อมีสุขแล้ว ทุกข์ก็เกิดขึ้นอีก—ดังนี้ในสังสารวัฏ ทุกข์ย่อมหวนกลับมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Craving (tṛṣṇā) produces distress, which is experienced as suffering; what people call happiness is often only the temporary relief from that distress. Because new desires arise after relief, the cycle of duḥkha repeats in saṃsāra unless craving is understood and restrained.
In Śānti Parva’s instructional discourse, a Brahmin speaker delivers a reflective teaching on the psychology of desire: how longing for objects creates agitation, how relief is mistaken for lasting happiness, and how this leads back to renewed suffering.