Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 174: Karma as an inescapable companion (कर्मानुगमन-उपदेश)

उसी समय दिव्य-धेनु दक्षकन्या सुरभिदेवी वहाँ आकर आकाशगमें ठीक चिताके ऊपर खड़ी हो गयीं ।। तस्या वक्‍त्राच्च्युत: फेन: क्षीरमिश्रस्तदानघ । सो5पतदू वै ततस्तस्यां चितायां राजधर्मण:,अनघ! उनके मुखसे जो दूधमिश्रित फेन झरकर गिरा, वह राजधर्माकी उस चितापर पड़ा

tadā divyā dhenur dakṣakanyā surabhīdevī tatra āgatya ākāśe samyak citāyā upari tiṣṭhati sma | tasyā vaktrāc cyutaḥ phenaḥ kṣīramiśras tadānagha | so ’patad vai tataḥ tasyāṃ citāyāṃ rājadharmaṇaḥ, anagha |

ครั้นในกาลนั้นเอง โคทิพย์สุรภี ธิดาแห่งทักษะ ได้มาถึงและยืนอยู่ในเวหาตรงเหนือเชิงตะกอนพอดี โอ้ผู้ปราศจากมลทิน ฟองที่ปนด้วยน้ำนมซึ่งหยดจากปากนางได้ตกลงบนเชิงตะกอนของพระราชาผู้ตั้งมั่นในราชธรรม

तस्याof her
तस्या:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
वक्त्रात्from (her) mouth
वक्त्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवक्त्र
FormNeuter, Ablative, Singular
च्युतःfallen, dripping down
च्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootच्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
फेनःfoam
फेनः:
Karta
TypeNoun
Rootफेन
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षीर-मिश्रःmixed with milk
क्षीर-मिश्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षीरमिश्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular
सःthat (foam)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपतत्fell
अपतत्:
TypeVerb
Rootपत्
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
indeed
:
TypeIndeclinable
Root
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
ततःthereupon, from that
ततः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootततः
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
चितायाम्on the funeral pyre
चितायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचिता
FormFeminine, Locative, Singular
राज-धर्मणःof King Dharma (Yudhiṣṭhira)
राज-धर्मणः:
TypeNoun
Rootराजधर्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
Surabhi (divine cow)
D
Daksha
A
Akasha (sky)
C
Chita (funeral pyre)
R
Rajadharma (royal duty)

Educational Q&A

Rājadharma—righteous rule grounded in duty and protection of subjects—has a sanctifying power recognized beyond human society; the divine tribute symbolizes that ethical kingship aligns with cosmic order and is worthy of reverence.

As a king associated with rājadharma lies on the funeral pyre, the celestial cow Surabhī appears in the sky above it, and milk-mixed foam from her mouth falls onto the pyre, functioning like a divine offering or consecration.