Shloka 16
Prajñā as Pratiṣṭhā — Indra–Kāśyapa Saṃvāda (Śānti-parva 12.173)
गौतमको लेकर वे राक्षस शीघ्र ही मेरुव्रजमें गये। वहाँ उन्होंने राजाको राजधर्माका मृत शरीर दिखाया और पापाचारी कृतघ्न गौतमको भी सामने खड़ा कर दिया ।।
gautamakaṃ nītvā te rākṣasāḥ śīghram eva meruvraje gatāḥ | tatra te rājānaṃ rājadharmasya mṛtaṃ śarīraṃ darśayām āsuḥ, pāpācāriṇaṃ kṛtaghnaṃ gautamakaṃ ca sammukhe sthāpayām āsuḥ || ruroda rājā taṃ dṛṣṭvā sāmātyaḥ sapurohitaḥ | ārtanādaś ca sumahān abhūt tasya niveśane ||
เหล่ารากษสพาโคตมกะไปด้วย แล้วรีบไปยังเมรุวรชะ ที่นั่นพวกเขาแสดงพระศพของราชธรรมให้พระราชาทอดพระเนตร และให้โคตมกะผู้ทำบาปและอกตัญญูยืนอยู่ต่อหน้า ครั้นพระราชาเห็นดังนั้น—พร้อมด้วยเสนาบดีและปุโรหิต—ก็ทรงกันแสงอย่างหนัก และเสียงคร่ำครวญอันใหญ่หลวงก็ดังก้องไปทั่วพระตำหนัก
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical gravity of kṛtaghnatā (ingratitude) and pāpācāra (sinful conduct): wrongdoing is not merely private but wounds the moral order and brings public sorrow. It also frames accountability—wrongdoers are brought face-to-face with consequences before rightful authority.
Rākṣasas bring Gautamaka to Meruvraja and present to the king the dead body of a person named Rājadharma, while also placing the culpable Gautamaka before him. The king, along with his ministers and priest, is overwhelmed with grief, and loud lamentation spreads through the palace.