Shloka 10
Adhyāya 164: Gautama as Guest; Kaśyapa’s Satkāra and the Fourfold Arthagati; Journey to Virūpākṣa
दयया सर्वभूतानां निर्वेदात् सा निवर्तते । अवद्यदर्शनादेति तत्त्वज्ञानाच्च धीमताम्
dayayā sarvabhūtānāṁ nirvedāt sā nivartate | avadyadarśanād eti tattvajñānāc ca dhīmatām ||
ภีษมะอธิบายว่า—อุปนิสัยอันเป็นโทษนี้เกิดจากความเคยชินในการเพ่งหาข้อบกพร่องของผู้อื่น; แต่ถูกยับยั้งและหันกลับได้ด้วยกรุณาต่อสรรพสัตว์และไวรัคยะ สำหรับผู้มีปัญญา ตัตตวญาณ—ความรู้ตามความเป็นจริง—ย่อมทำลายมันสิ้นเชิง แทนที่การจับผิดด้วยความเข้าใจและความสำรวม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the tendency to judge and dwell on others’ faults gives rise to a destructive mental state, while compassion for all beings and dispassion restrain it; for the wise, insight into truth (tattva-jñāna) uproots it completely.
In Shanti Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and inner discipline. Here he analyzes the causes of a moral-psychological failing (born of fault-finding) and prescribes its remedies—compassion, detachment, and true knowledge.