Shloka 63
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना । वचन श्राविता नून॑ मानुषा: संनिवर्तत । शोको द्विगुणतां याति दृष्टवा स्मृत्वा च चेष्टितम्,मनुष्यो! मैं बुद्धि और विज्ञानसे युक्त तथा दूसरोंको भी ज्ञान प्रदान करनेवाला हूँ। मैंने तुम्हें विवेक उत्पन्न करनेवाली बहुत-सी बातें सुनायी हैं। अब तुमलोग लौट जाओ। अपने मरे हुए स्वजनका शव देखकर तथा उसकी चेष्टाओंको स्मरण करके दूना शोक होता है
jambuka uvāca | prajñāvijñānayuktena buddhisaṃjñāpradāyinā | vacanaṃ śrāvitā nūnaṃ mānuṣāḥ saṃnivartata | śoko dviguṇatāṃ yāti dṛṣṭvā smṛtvā ca ceṣṭitam |
ชัมพุกะกล่าวว่า “เรามีปัญญาและญาณอันรู้ชัด และยังสามารถมอบความเข้าใจแก่ผู้อื่นได้. เราได้ให้พวกท่านฟังถ้อยคำมากมายเพื่อปลุกให้เกิดวิจารณญาณแล้ว; บัดนี้ มนุษย์ทั้งหลาย จงหันกลับไป. เพราะความโศกย่อมทวีเป็นสองเท่า เมื่อได้เห็นศพของญาติผู้ล่วงลับ และเมื่อระลึกถึงการกระทำและความเป็นอยู่เดิมของเขา.”
जम्बुक उवाच
Educational Q&A
Grief intensifies through repeated sensory contact and mental replay: seeing the dead body and remembering the person’s past conduct makes sorrow grow. Therefore one should withdraw from stimuli that inflame lamentation and cultivate discriminative understanding (buddhi/prajñā) to steady the mind.
Jambuka addresses people who are mourning. After giving them instruction intended to awaken discernment, he urges them to return/withdraw, warning that remaining near the corpse and repeatedly recalling the deceased will only double their grief.