Shloka 50
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
ब्रह्मदत्तने कहा--पूजनी! काल ही समस्त कार्य करता है तथा कालके ही प्रभावसे भाँति-भाँतिकी क्रियाएँ आरम्भ होती हैं। इसमें कौन किसका अपराध करता है? ।।
brahmadatta uvāca—pūjanīye! kāla eva samastāni kāryāṇi karoti, kālasyaiva prabhāvena nānāvidhāḥ kriyāḥ pravartante. atra kaḥ kasya aparādhyati? tulyam cobhe pravartete maraṇaṁ janma caiva ha; kālenaiva ca kāryete, tadan-nimittaṁ na jīvati.
พรหมทัตตรัสว่า “ท่านผู้ควรบูชา กาลเท่านั้นที่กระทำกิจทั้งปวง และด้วยอิทธิพลแห่งกาล กิจการนานาประการจึงเริ่มขึ้น ในเมื่อเป็นเช่นนี้ ใครเล่าจะว่าใครทำผิดต่อใคร? การเกิดและการตายดำเนินไปเสมอกันเคียงคู่กัน และกาลเองเป็นผู้บันดาลให้เป็นไป ดังนั้นสัตว์โลกย่อมไม่อาจดำรงชีวิตฝืนบัญชากาลได้”
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Kāla-centered view of causality: Time is the ultimate agent behind events, including birth and death. Because all processes unfold under Time’s power, personal blame and offense are relativized—ethical judgment is tempered by the recognition of an overarching cosmic order.
Brahmadatta addresses a revered woman and argues that the unfolding of actions and the inevitability of birth and death are driven by Kāla. He uses this to question the basis for assigning personal culpability, emphasizing the inevitability of mortality under Time’s governance.