Shloka 110
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
जिसकी प्रजा सर्वदा करके भारसे पीड़ित हो नित्य उद्विग्न रहती है और नाना प्रकारके अनर्थ उसे सताते रहते हैं, वह राजा पराभवको प्राप्त होता है ।। प्रजा यस्य विवर्धन्ते सरसीव महोत्पलम् | स सर्वफलभाग राजा स्वर्गलोके महीयते,इसके विपरीत जिसकी प्रजा सरोवरमें कमलोंके समान विकास एवं वृद्धिको प्राप्त होती रहती है, वह सब प्रकारके पुण्यफलोंका भागी होता है और स्वर्गलोकमें भी सम्मान पाता है
yasya prajāḥ sarvadā kṛtvā bhārasena pīḍitāḥ nityam udvignā bhavanti nānāprakāraiś cānarthaiḥ satatam abhibhūyante sa rājā parābhavaṃ prāpnoti | prajā yasya vivardhante sarasīva mahotpalam sa sarvaphalabhāg rājā svargaloke mahīyate |
พระราชาผู้ซึ่งประชาชนถูกกดขี่ด้วยภาระหนัก จิตใจหวาดหวั่นอยู่เสมอ และถูกรุมเร้าด้วยเคราะห์ร้ายสารพัด ย่อมถึงความพ่ายแพ้และเสื่อมสิ้น แต่พระราชาผู้ซึ่งประชาชนเจริญงอกงามดุจปทุมใหญ่บานในสระ ย่อมมีส่วนในผลบุญทั้งปวง และได้รับการยกย่องแม้ในสวรรค์
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma is measured by the condition of the people: if subjects are burdened, anxious, and afflicted, the king inevitably falls; if subjects prosper and bloom, the king gains merit and honor, even beyond this life.
Brahmadatta is instructing on rajadharma by contrasting two outcomes: the downfall of a king who oppresses his populace versus the exaltation of a king under whom the populace thrives, illustrated through the image of lotuses flourishing in a lake.