Shloka 100
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
जो राजा धर्मको नहीं जानता, उसके अत्याचारसे प्रजाका नाश हो जाता है। राजा ही धर्म, अर्थ और काम--इन तीनोंका मूल है। अतः उसे पूर्ण सावधान रहकर निरन्तर अपनी प्रजाका पालन करना चाहिये ।। बलिषड्भागमुद्धृत्य बलिं समुपयोजयेत् । न रक्षति प्रजा: सम्यग् यः स पार्थिवतस्कर:,जो प्रजाकी आयका छठा भाग कररूपसे ग्रहण करके उसका उपभोग करता है और प्रजाका भलीभाँति पालन नहीं करता, वह तो राजाओंमें चोर है
Brahmadatta uvāca: yo rājā dharmaṁ na jānāti, tasya atyācāreṇa prajāyā nāśo bhavati. rājā hi dharma-artha-kāmānāṁ trayāṇām api mūlam; ataḥ sa pūrṇa-sāvadhānaḥ san nityaṁ sva-prajāḥ pālayitavyāḥ. bali-ṣaḍ-bhāgam uddhṛtya baliṁ samupayojayet; na rakṣati prajāḥ samyag yaḥ sa pārthiva-taskaraḥ.
กษัตริย์ผู้ไม่รู้ธรรมะ ย่อมนำความพินาศมาสู่ประชาชนด้วยการกดขี่ กษัตริย์เป็นรากฐานแห่งธรรมะ อรรถะ และกามะทั้งสาม ฉะนั้นพึงทรงตื่นรู้ระวังตนและอภิบาลไพร่ฟ้าประชาชนมิให้ขาดตกบกพร่อง ผู้ใดเก็บส่วนหนึ่งในหกจากรายได้ของประชาชนเป็นภาษีแล้วเสวยเอง แต่ไม่คุ้มครองประชาชนให้สมควร—ผู้นั้นเป็นโจรในหมู่กษัตริย์
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
A king’s legitimacy rests on dharma and protection: collecting the traditional one-sixth tax is justified only when the ruler uses it responsibly and safeguards the people. Taxation without protection is equated with theft.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Brahmadatta delivers a warning about misrule: ignorance of dharma leads to tyranny and the ruin of the populace, and a ruler who takes revenue but fails in protection is condemned as a ‘thief among kings’.