Shloka 51
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
पाण्डुनन्दन! धर्मात्मा पुरुषोंमें जो विशेषरूपसे सम्पूर्ण विषयोंका ज्ञाता हो, उसीको मन्त्री बनावे और उसकी सुरक्षाका विशेष प्रबन्ध करे। प्रजाका विश्वास-पात्र और कुलीन राजा नरेशोंको वशमें करनेमें समर्थ होता है ।।
Pāṇḍunandana! dharmātmā puruṣeṣu yo viśeṣarūpase samasta-viṣayānāṃ jñātā bhavet, tam eva mantriṇaṃ kuryāt, tasya ca rakṣāyāḥ viśeṣa-prabandhaṃ vidadhyāt. Prajāyā viśvāsa-pātraḥ kulīnaś ca rājā nareśān vaśe kartum samartho bhavati. Vidhi-prayuktān naradeva-dharmān uktān samāsena nibodha, buddhā. Imān vidadhyād vyatisṛtya yo vai rājā mahīṃ pālayituṃ sa śaktaḥ.
โอ บุตรแห่งปาณฑุ! จงแต่งตั้งเป็นมนตรีผู้อันมีธรรมเป็นจิต ผู้รู้ชัดเป็นพิเศษในกิจการทั้งปวงและชำนาญการงาน และจงจัดการคุ้มครองเขาเป็นพิเศษ พระราชาผู้มีชาติกำเนิดสูงและเป็นที่ไว้วางใจของประชาชน ย่อมสามารถทำให้กษัตริย์อื่นอยู่ใต้อำนาจได้ หน้าที่ของพระราชาตามที่คัมภีร์สอนและให้ปฏิบัติตามวิธีอันถูกต้องนั้น ข้าได้กล่าวไว้โดยย่อ ณ ที่นี้แล้ว; เจ้าจงพิจารณาด้วยปัญญาและจารึกไว้ในดวงใจ พระราชาผู้เรียนรู้จากอาจารย์ ยึดมั่นไว้ในหทัย และนำไปปฏิบัติจริง—ผู้นั้นแลจึงสามารถพิทักษ์แผ่นดิน คือราชอาณาจักรของตนได้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should appoint a uniquely competent and righteous minister, ensure that minister’s security, and rule through śāstra-guided royal duties; trustworthiness and noble conduct build public confidence and political strength.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira, summarizing key kingly duties and emphasizing that learning them properly (from a teacher) and practicing them is what enables a ruler to protect and govern the realm.