Shloka 35
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
यद्धि गुप्तावशिष्टं स्यात् तद्वित्तं धर्मकामयो: । संचयाजन्न विसर्गी स्याद् राजा शास्त्रविदात्मवान्
yaddhi guptāvaśiṣṭaṃ syāt tad vittaṃ dharmakāmayoḥ | saṃcayāj jan na visargī syād rājā śāstravid ātmavān ||
ภีษมะกล่าวว่า “ทรัพย์ที่เหลือหลังจัดการเรื่องการคุ้มครองและความมั่นคงแล้วเท่านั้น พึงนำไปใช้เพื่อธรรมะและความรื่นรมย์อันชอบธรรม พระราชาผู้รู้คัมภีร์และสำรวมตนไม่พึงเป็นเพียงผู้สั่งสมจนตระหนี่ ไม่ยอมจ่าย; เมื่อถึงคราวที่ควรใช้ ก็พึงจ่ายทรัพยากรให้สมควร”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should first ensure security and protection; the surplus wealth should then be used for dharma (public good, righteous duties) and for legitimate prosperity/enjoyment. Hoarding without timely, proper disbursement is presented as a failure of wise kingship.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira on statecraft: how a king should manage the treasury—prioritizing protection, then using remaining resources for righteous purposes rather than becoming merely an accumulator.