Shloka 21
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
प्रतिश्रुत्य प्रदातव्य: स्वकार्यस्तु बलात्कृत: । कोई नीच मनुष्य भी यदि दूसरोंकी कार्यसिद्धिकी इच्छासे धर्मके लिये भीख माँगने आवे तो उसे देनेकी प्रतिज्ञा कर लेनेपर अवश्य ही धनका दान देना चाहिये। इस प्रकार धनोपार्जन करनेवाला यदि कपटपूर्ण व्यवहार करता है तो वह दण्डका पात्र होता है || २० हे यः कश्रिद् धर्मसमयात् प्रच्युतो धर्मसाधन:
pratiśrutya pradātavyaḥ svakāryas tu balātkṛtaḥ | he yaḥ kaścid dharmasamāyāt pracyuto dharmasādhanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อได้ให้คำมั่นว่าจะให้แล้ว ก็พึงให้โดยแท้; และไม่พึงทำกิจของตนด้วยการบีบบังคับ แม้คนต่ำต้อยจะมาขอทานในนามแห่งธรรมะ—เพื่อให้กิจของผู้อื่นสำเร็จ—ครั้นได้ปฏิญาณจะให้แล้ว ก็พึงมอบทรัพย์โดยแน่นอน แต่ผู้ใดได้ทรัพย์จากการติดต่อเช่นนั้นแล้วกลับประพฤติคดโกง ผู้นั้นควรแก่โทษ และผู้ใดคลาดเคลื่อนจากกติกาแห่งธรรมะที่ตกลงกันไว้ ละทิ้งวิถีแห่งความชอบ ย่อมตกจากธรรมะ
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A pledge to give creates a binding moral obligation: once you promise, you must donate. Coercion and deceit in transactions—especially when framed as ‘for dharma’—are condemned, and deviation from agreed dharmic norms makes one liable to punishment and moral fall.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct in Shanti Parva, he lays down practical ethical rules: keep your word in matters of giving, do not pursue your ends through force, and recognize that fraudulent behavior under the guise of dharma warrants punishment.