Shloka 13
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
तत्रादानेन भिद्यन्ते गणा: संघातवृत्तय: । भिन्ना विमनस: सर्वे गच्छन्त्यरिवशं भयात्,संघबद्ध होकर जीवन-निर्वाह करनेवाले गणराज्यके सैनिकोंको भी यदि समयपर भोजन और वेतन न मिले तो भी वे फूट जाते हैं। फ़ूट जानेपर सबके मन एक-दूसरेके विपरीत हो जाते हैं और वे सबके सब भयके कारण शत्रुओंके अधीन हो जाते हैं
tatrādānena bhidyante gaṇāḥ saṅghātavṛttayaḥ | bhinnā vimanasaḥ sarve gacchanty arivaśaṃ bhayāt ||
ภีษมะกล่าวว่า “แม้หมู่คณะ (คณะ/คณา) ที่ดำรงชีพด้วยความเป็นปึกแผ่น หากไม่ได้รับการอุปถัมภ์และสิ่งพึงได้ตามกาล ก็ย่อมแตกออก เมื่อแตกแล้วทุกคนย่อมท้อใจ กลายเป็นฝ่ายตรงข้ามกัน และด้วยความหวาดกลัวก็ตกอยู่ใต้อำนาจศัตรู”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must ensure timely and fair provision (pay, food, support) to those who serve collectively; neglect (adāna) fractures unity, destroys morale, and makes the community vulnerable to enemy domination.
In Bhishma’s instruction on rāja-dharma in the Śānti Parva, he explains a practical cause of political collapse: when a united corporate body or soldiery is not properly maintained, it splits into factions and, weakened by fear and discord, becomes subject to enemies.