Shloka 13
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
न संनिपात: कर्तव्य: सामान्ये विजये सति । विश्वास्यैवोपसन्नार्थों वशे कृत्वा रिपु: प्रभो,प्रभो! जब युद्धमें विजय एक सामान्य वस्तु है (किसीको भी वह मिल सकती है), तब उसके लिये पहले ही युद्ध नहीं करना चाहिये, अपितु शत्रुको अच्छी तरह विश्वास दिलाकर वशमें कर लेनेके पश्चात् अवसर देखकर उसके सारे मनसूबेको नष्ट कर देना चाहिये
bhīṣma uvāca | na sannipātaḥ kartavyaḥ sāmānye vijaye sati | viśvāsyaivopasannārtho vaśe kṛtvā ripuḥ prabho ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่องค์เจ้า เมื่อชัยชนะในศึกเป็นสิ่งไม่แน่นอนและอาจตกแก่ผู้ใดก็ได้ ก็ไม่ควรเร่งรุดเข้าปะทะโดยตรงเพียงเพื่อชัยนั้น แต่ควรชนะใจให้ศัตรูไว้วางใจ นำเขาให้อยู่ใต้อำนาจ แล้วคอยจังหวะอันควรทำลายกลอุบายทั้งปวงของเขาเสีย”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma advises that since battlefield victory is not guaranteed and can go to anyone, a ruler should avoid needless direct confrontation and instead use statecraft—winning the opponent’s trust, gaining leverage, and then neutralizing the opponent’s plans at an opportune time.
In Shanti Parva, Bhishma instructs the king on governance and political conduct. Here he presents a counsel of rāja-nīti: do not seek a head-on battle when outcomes are uncertain; prefer controlled, calculated measures to subdue an enemy and thwart his intentions.