Shloka 12
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
Devanagari script
तस्मात् तदा योजयेत परेषां व्यसने5थवा । एते हि योगा: सेनाया: प्रशस्ता: परबाधने,इसलिये उसी समय चढ़ाई करे अथवा जिस समय शत्रु संकटमें हो, उसी अवसरपर उसपर आक्रमण कर दे। शत्रुओंको सेनाद्वारा बाधा पहुँचानेके लिये ये ही अवसर अच्छे माने गये हैं
Transliteration
tasmāt tadā yojayet pareṣāṁ vyasane ’thavā | ete hi yogāḥ senāyāḥ praśastāḥ parabādhane ||
Translation
เพราะฉะนั้นพึงยกทัพในเวลานั้นเอง หรือเมื่อศัตรูตกอยู่ในความคับขัน—ก็จงโจมตีให้ตรงจังหวะนั้นโดยฉับพลัน โอกาสเช่นนี้แลเป็นช่องทางยุทธศาสตร์อันน่าสรรเสริญที่สุดสำหรับกองทัพ เมื่อมุ่งหมายจะสกัดและรบกวนข้าศึก
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, ablative, singular
तदाthen/at that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
योजयेत्should deploy/should engage
योजयेत्:
Karta
TypeVerb
Rootयुज्
Formoptative (vidhiling), 3rd, singular, parasmaipada
परेषाम्of the enemies/others
परेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective (used substantively)
Rootपर
Formmasculine, genitive, plural
व्यसनेin calamity/distress
व्यसने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootव्यसन
Formneuter, locative, singular
अथवाor
अथवा:
TypeIndeclinable
Rootअथवा
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
Formmasculine, nominative, plural
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
योगाःdeployments/strategic measures
योगाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोग
Formmasculine, nominative, plural
सेनायाःof the army
सेनायाः:
TypeNoun
Rootसेना
Formfeminine, genitive, singular
प्रशस्ताःcommended/excellent
प्रशस्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रशस्त
Formmasculine, nominative, plural
परबाधनेin harassing/afflicting the enemy
परबाधने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपरबाधन
Formneuter, locative, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaE
enemy (pareṣām)A
army (senā)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes