Shloka 15
जनकस्य युद्धोपदेशः — Janaka’s Instruction on Steadfast Battle-Conduct
चराणामचरा ह्वान्नमदंष्टा दंष्टिणामपि । आप: पिपासतामन्नमन्नं शूरस्य कातरा:
carāṇām acarā hy annam adaṁṣṭrā daṁṣṭinām api | āpaḥ pipāsatām annam annaṁ śūrasya kātarāḥ ||
สรรพสัตว์ที่เคลื่อนไหวย่อมยังชีพด้วยสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว ผู้มีฟันย่อมกินผู้ไร้ฟัน สำหรับผู้กระหาย น้ำเองคือ ‘อาหาร’ และสำหรับผู้กล้าหาญ คนขลาดย่อมเป็นดุจอาหาร—ถูกปราบและถูกกลืนชัย
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse states a general law of the world: beings sustain themselves by consuming what is weaker or more vulnerable, and even human courage and fear create a hierarchy. Ethically, it urges clear-eyed understanding of power and dependence when judging conduct and governance.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the realities of rule and society. Here he uses vivid natural metaphors—moving vs. unmoving, toothed vs. toothless, thirsty vs. water, brave vs. coward—to illustrate how dominance and need operate in the world.