Mahabharata 9.65.45 — Shalya Parva, Adhyaya 65, Shloka 45
महाराज! अभिषेक हो जानेपर अभश्वत्थामाने नृपश्रेष्ठ दुर्योधनको हृदयसे लगाया और अपने सिंहनादसे सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करते हुए वहाँसे प्रस्थान किया ।।
sañjaya uvāca | mahārāja! abhiṣeke ho jāne para aśvatthāmāne nṛpaśreṣṭha duryodhanaṃ hṛdayena āliṅgya, sva-siṃhanādena sampūrṇā diśaḥ pratidhvanitāḥ kṛtvā tataḥ prasthitaḥ || duryodhano 'pi rājendra śoṇitena pariplutaḥ | tāṃ niśāṃ pratipede 'tha sarvabhūta-bhayāvahām ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช! ครั้นพิธีอภิเษกเสร็จสิ้นแล้ว อัศวัตถามาได้โอบกอดทุรโยธนะผู้เป็นยอดแห่งกษัตริย์ด้วยความรักจากใจ แล้วเปล่งสีหนาทดุจราชสีห์จนก้องสะท้อนทั่วทุกทิศ ก่อนจะออกจากที่นั้นไป ส่วนทุรโยธนะเอง ข้าแต่จอมราชัน ผู้ชุ่มโชกด้วยโลหิต ก็จำต้องค้างคืนอยู่ ณ ที่นั้น—เป็นราตรีอันมืดมนที่ทำให้สรรพสัตว์ทั้งปวงหวาดผวา”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral atmosphere of the war’s endgame: outward triumph (the lion-roar and departure) stands beside inner and cosmic dread (a night ‘fearful to all beings’). It suggests that violence and adharma do not yield peace; even the victors are left blood-soaked, haunted, and surrounded by fear.
After a consecration ceremony (abhiṣeka), Ashvatthama warmly embraces Duryodhana and leaves with a roaring proclamation. Duryodhana, grievously wounded and covered in blood, remains and spends the night there—described as a terrifying night that instills fear in all creatures.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.