Shloka 21
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाच: सुपरुषा: श्रुता: । शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे,'श्रीकृष्णण आपने हमलोगोंके लिये गदाओंके बहुत-से आघात सहे, परिघोंकी मार खायी; शक्ति, भिन्दिपाल, तोमर और फरसोंकी चोटें सहन कीं तथा बहुत-सी कठोर बातें सुनीं। आपके ऊपर रणभूमिमें ऐसे-ऐसे शस्त्रोंके प्रहार हुए, जिनका स्पर्श वज्रके तुल्य था
asmatkṛte tvayā kṛṣṇa vācaḥ supuruṣāḥ śrutāḥ | śastrāṇāṃ ca nipātā vai vajrasparśopamā raṇe ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เพื่อพวกเรา โอ กฤษณะ ท่านได้ทนฟังถ้อยคำอันแข็งกร้าวและบาดลึกมากมาย และในสนามรบท่านยังรับแรงอาวุธ—วาระที่สัมผัสประหนึ่งวชระสายฟ้า ด้วยเหตุนี้ท่านจึงยอมรับความทุกข์ทั้งทางวาจาและทางกาย เพื่อค้ำจุนธรรมแห่งฝ่ายของท่าน”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical endurance: a leader or protector may accept humiliation and bodily danger for the welfare of others. Kṛṣṇa’s willingness to bear harsh speech and violent blows exemplifies self-sacrifice in service of dharma and the community he supports.
Vaiśaṃpāyana recounts how Kṛṣṇa, for the sake of his allies, tolerated severe verbal abuse and withstood weapon-strikes in battle—described as ‘thunderbolt-like’ in their impact—emphasizing the intensity of the conflict and Kṛṣṇa’s steadfast support.