Shloka 71
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
ततः प्राध्मापयन् शड्खान् पाउ्चजन्यं च माधव: । ह्ृष्टा दुर्योधन दृष्टवा निहतं पुरुषर्षभ
tataḥ prādhmāpayan śaṅkhān pāñcajanyaṃ ca mādhavaḥ | hṛṣṭā duryodhanaṃ dṛṣṭvā nihataṃ puruṣarṣabha ||
แล้วมาธวะ (กฤษณะ) ให้เป่าสังข์ทั้งหลาย โดยเฉพาะปาญจชันยะ เมื่อเห็นทุรโยธนะ—ดุจโคอุสุภราชท่ามกลางมนุษย์—ถูกสังหาร เหล่านักรบก็เปี่ยมด้วยความปลื้มปีติ เพราะความพินาศของผู้นำฝ่ายอธรรมเป็นนิมิตว่า ภาระแห่งสงครามใกล้สิ้นสุดและธรรมจักรจะตั้งมั่นอีกครั้ง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames the fall of an adharma-driven ruler as a turning point: righteous order is reaffirmed when tyranny and obstinacy meet their due end, and the conch-blast functions as a public signal of moral and strategic resolution.
After Duryodhana’s death, Kṛṣṇa has the conches blown—his own Pāñcajanya prominent—while the onlookers rejoice upon seeing Duryodhana slain; Sañjaya reports this to Dhṛtarāṣṭra.