Shloka 493

Duryodhana-patana-anuśocana

The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint

Devanagari script

तस्मिन्‌ निपतिते वीरे पत्यौ सर्वमहीक्षिताम्‌ । फिर तो समस्त भूपालोंके स्वामी वीर राजा दुर्योधनके धराशायी होनेपर वहाँ बिजलीकी गड़गड़ाहटके साथ प्रचण्ड हवा चलने लगी, धूलिकी वर्षा होने लगी और वृक्षों, वनों एवं पर्वतोंसहित सारी पृथ्वी काँपने लगी

Transliteration

tasmin nipatite vīre patyau sarva-mahīkṣitām |

Translation

ครั้นพระราชาผู้กล้า ทุรโยธนะ ผู้เป็นเจ้าเหนือบรรดาภูบาลทั้งปวง ล้มลงสู่พื้นดิน ณ ที่นั้นเอง ธรรมชาติก็แปรปรวนเป็นลางร้าย: เสียงคำรามดุจอสนีบาตกึกก้อง ลมกรรโชกแรงพัดกระหน่ำ ฝุ่นผงตกลงประหนึ่งห่าฝน และแผ่นดินทั้งผืนสั่นสะเทือนพร้อมด้วยหมู่ไม้ พนาลี และขุนเขา

Word by Word

• तस्मिन्: in that (situation/place)
• तस्मिन्: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Singular

• निपतिते: fallen
• निपतिते: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: नि-पत्
• Form: Masculine, Locative, Singular, Past passive participle (क्त)

• वीरे: hero/warrior
• वीरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: वीर
• Form: Masculine, Locative, Singular

• पत्यौ: when the lord/master (was)
• पत्यौ: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पति
• Form: Masculine, Locative, Singular

• सर्व-मही-क्षिताम्: of all earth-protectors (kings)
• सर्व-मही-क्षिताम्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: सर्व + मही + क्षित्
• Form: Masculine, Genitive, Plural

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyudeva (Wind-god) (speaker)
• Duryodhana
• Earth (Pṛthivī)
• Trees
• Forests
• Mountains
• Thunder
• Wind
• Dust