Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Vāg-yuddha and Nimitta-darśana before the Gadāyuddha

Verbal Duel and Omens

आसन च ददौ तस्मै पर्यपृच्छदनामयम्‌ । भरतनन्दन! हलधरको देखते ही राजा युधिष्ठिर उठकर खड़े हो गये और बड़े प्रेमसे विधिपूर्वक उनकी पूजा करके उन्हें बैठनेके लिये उन्होंने आसन दिया तथा उनके स्वास्थ्यका समाचार पूछा,दैत्याविव बलोन्मत्तौ रेजतुस्तौ नरोत्तमौ । दोनों अत्यन्त हर्ष और उत्साहमें भरे थे। दोनों ही बड़े सम्मानित वीर थे। मनुष्योंमें श्रेष्ठ वे दुर्योधन और भीमसेन हींसते हुए दो अच्छे घोड़ों, चिग्घाड़ते हुए दो गजराजों और हँकड़ते हुए दो साँड़ों तथा बलसे उन्मत्त हुए दो दैत्योंके समान शोभा पाते थे || ४१-४२ ६ || ततो दुर्योधनो राजन्निदमाह युधिष्ठिरम्‌

sañjaya uvāca | āsanaṃ ca dadau tasmai paryapṛcchad anāmayam |

สัญชัยกล่าวว่า: ครั้นเห็นหละธร (พลราม) แล้ว พระยุธิษฐิระผู้เป็นเชื้อสายภรตะก็ลุกขึ้นทันที ด้วยความเคารพและความเอ็นดูทรงบูชาตามธรรมเนียม ถวายอาสนะ และทรงไต่ถามทุกข์สุข ครั้นแล้ว ข้าแต่พระราชา ทุรโยธนะจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่ยุธิษฐิระ

आसनम्a seat
आसनम्:
Karma
TypeNoun
Rootआसन
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
ददौgave
ददौ:
TypeVerb
Rootदा
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Dative, Singular
पर्यपृच्छत्asked (inquired)
पर्यपृच्छत्:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
अनामयम्well-being, health
अनामयम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनामय
FormMasculine, Accusative, Singular
दैत्यौtwo demons (Daityas)
दैत्यौ:
Karta
TypeNoun
Rootदैत्य
FormMasculine, Nominative, Dual
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
बलोन्मत्तौmaddened by strength
बलोन्मत्तौ:
TypeAdjective
Rootबल-उन्मत्त
FormMasculine, Nominative, Dual
रेजतुःshone, were splendid
रेजतुः:
TypeVerb
Rootराज्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Dual, Parasmaipada
तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
नरोत्तमौtwo best of men
नरोत्तमौ:
Karta
TypeNoun
Rootनर-उत्तम
FormMasculine, Nominative, Dual
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Singular
आहsaid
आह:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
युधिष्ठिरम्Yudhishthira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
Y
Yudhishthira
H
Haladhara (Balarama)
B
Bharata (as epithet in 'Bharatanandana')

Educational Q&A

Even in the midst of conflict, dharma is maintained through proper conduct: honoring a revered guest, offering a seat, and asking after health. The verse highlights that ethical kingship includes courtesy, reverence, and self-control, not merely victory in war.

Balarama (Haladhara) arrives, and Yudhishthira immediately stands up, performs respectful reception, offers him a seat, and asks about his well-being. It sets a tone of formal hospitality and deference to a senior, powerful figure.