Shloka 12
शल्यस्य सेनापत्याभ्युपगमः | Śalya’s Acceptance of Command
'प्रभो! श्रीकृष्ण और अर्जुन दोनों दो शरीर और एक प्राण हैं। वे दोनों एक-दूसरेके अश्रित हैं। पहले जो बात मैंने केवल सुन रखी थी, उसे अब प्रत्यक्ष देख रहा हूँ ।। स्वस्रीयं निहतं श्रुत्वा दुः:खं स्वपिति केशव: । कृतागसो वयं तस्य स मदर्थ कथं क्षमेत्
prabho! śrīkṛṣṇa-arjunau ubhau dvau śarīrau ekaḥ prāṇa iva. tau paraspara-āśritau. pūrvaṁ yāṁ bātāṁ mayā kevalaṁ śrutā, tām adhunā pratyakṣaṁ paśyāmi. svāsrīyaṁ nihataṁ śrutvā duḥkhaṁ svapiti keśavaḥ | kṛtāgaso vayaṁ tasya sa mad-arthaṁ kathaṁ kṣamet ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า! พระกฤษณะและอรชุนแม้เป็นสองกาย แต่ประหนึ่งหนึ่งลมหายใจ ต่างพึ่งพาอาศัยกัน สิ่งที่ข้าเคยได้ยินมา บัดนี้ข้าเห็นประจักษ์แล้ว ครั้นได้ยินว่าบุตรของน้องสาวถูกสังหาร เคศวะก็เอนกายลงด้วยความโศก เราทั้งหลายกลายเป็นผู้ล่วงเกินต่อพระองค์—แล้วพระองค์จะทรงให้อภัยการกระทำนี้ซึ่งเกิดขึ้นเพราะข้าได้อย่างไร?”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral responsibility and the weight of kinship: even in war, the death of a relative brings real grief, and those who cause such loss incur guilt and fear the impossibility of forgiveness. It also underscores the ethical power of loyal companionship—Kṛṣṇa and Arjuna function as one in purpose and resolve.
Sañjaya reports to the king that Kṛṣṇa and Arjuna are inseparable allies. He then describes Kṛṣṇa’s sorrow upon hearing that his sister’s son has been killed, and voices the anxiety that those responsible have offended Kṛṣṇa and may not be forgiven, since the act was done ‘for my sake.’