Shloka 58
Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha
Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site
पटहान् झर्मरांश्वैव क्रकनचान् गोविषाणकान् । आडबम्बरान् गोमुखांश्व डिण्डिमांश्व महास्वनान्,तदनन्तर वे देवसमूह तथा नाना प्रकारके भूतगण शान्तचित्त हो भेरी, बहुत-से शंख, पटह, झाँझ, क्रकच, गोशृंग, आडम्बर, गोमुख और भारी आवाज करनेवाले नगाड़े बजाने लगे
vaiśampāyana uvāca | paṭahān jharmarāṁś caiva krakacān goviṣāṇakān | āḍambarān gomukhāṁś ca ḍiṇḍimāṁś ca mahāsvanān ||
แล้วโดยลำดับพวกเขาก็ประโคมเครื่องศึกนานาชนิด—ปฏหะ ฉิ่งฉาบ (ฌรฺมร) เครื่องกระทบเสียงคล้ายเลื่อย (กรกจ) เขาสัตว์จากเขาวัว กลองอาฑัมพรอันกังวาน แตรโคมุข และกลองดินฺฑิมเสียงมหึมา ในเสียงอื้ออึงที่ทวีขึ้นนั้น มิใช่วาจาส่วนตน หากเป็นปณิธานร่วมของหมู่ชนที่ปรากฏเป็นนาท
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war is not only fought with weapons but also staged through ritual signals—drums and horns that unify troops, announce intent, and intensify collective emotion. Ethically, it underscores the impersonal momentum of battle: once such signals rise, individual hesitation yields to the larger machinery of conflict.
After a preceding development in the battle sequence, various loud war-instruments are sounded in succession. This auditory escalation indicates the assembling and activation of forces, functioning like a formal proclamation that the next phase of combat is underway.