Shloka 29

Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha

Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site

Devanagari script

प्रतिष्ठा सुप्रतिष्ठा च रोचमाना सुरोचना । नौकर्णी मुखकर्णी च विशिरा मन्थिनी तथा

Transliteration

pratiṣṭhā supratiṣṭhā ca rocamānā surocanā | naukarṇī mukhakarṇī ca viśirā manthinī tathā

Translation

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “(มีสตรีนามว่า) ประติษฐา และ สุประติษฐา; โรจมานา และ สุโรจนา; นาวกรณี และ มุขกรณี; อีกทั้ง วิศิรา และ มันถินี.” ท่ามกลางเรื่องราวสงคราม คัมภีร์หยุดลงเพื่อจารึกนามเหล่านี้ รักษาความทรงจำและสายสกุล—เป็นการกระทำเชิงธรรมที่ยอมรับ ‘ผู้คน’ มิให้เหตุการณ์ถูกลดทอนเหลือเพียงความรุนแรง.

Word by Word

प्रतिष्ठाPratiṣṭhā (a woman/name: 'firmly established')

सुप्रतिष्ठाSupratiṣṭhā (name: 'well-established')

चand

रोचमानाshining, radiant

सुरोचनाSurocanā (name: 'fair-eyed')

नौकर्णीNaukarṇī (name: 'boat-eared'/having ears like a boat)

मुखकर्णीMukhakarṇī (name: 'face-eared'/having ears on the face)

चand

विशिराViśirā (name)

मन्थिनीManthinī (name)

तथाlikewise, also

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Pratiṣṭhā

Supratiṣṭhā

Rocamānā

Surocanā

Naukarṇī

Mukhakarṇī

Viśirā

Manthinī

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse exemplifies the epic’s ethical habit of remembrance: even amid war, individuals—especially women often otherwise marginal in battle narratives—are named and thus preserved in cultural memory and lineage.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana is reciting a catalogue of names (a list within the narration). This verse continues that enumeration by listing several women by name.