Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

उच्चै:श्रवा हयश्रेष्ठो नागराजश्न वासुकि: । अरुणो गरुडश्जैव वृक्षाश्नौषधिभि: सह,रुद्रर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभु: । महापराक्रमी इन्द्र और विष्णु, सूर्य और चन्द्रमा, धाता और विधाता, वायु और अग्नि, पूषा, भग, अर्यमा, अंश, विवस्वान्‌ू, मित्र और वरुणके साथ बुद्धिमान्‌ रुद्रदेव, एकादश रुद्रणण, आठ वसु, बारह आदित्य और दोनों अश्विनीकुमार--ये सब-के-सब प्रभावशाली कुमार कार्तिकेयको घेरकर खड़े हुए प्रजानाथ! ब्रह्माजी, पुलस्त्य, महातपस्वी पुलह, अंगिरा, कश्यप, अत्रि, मरीचि, भृगु, क्रतु, हर, वरुण, मनु, दक्ष, ऋतु, ग्रह, नक्षत्र, मूर्तिमती सरिताएँ, मूर्तिमान्‌ सनातन वेद, समुद्र, सरोवर, नाना प्रकारके तीर्थ, पृथिवी, झ्ुलोक, दिशा, वृक्ष, देवमाता अदिति, ही, श्री, स्वाहा, सरस्वती, उमा, शची, सिनीवाली, अनुमति, कुहू, राका, धिषणा, देवताओंकी अन्यान्य पत्नियाँ, हिमवान्‌, विन्ध्य, अनेक शिखरोंसे सुशोभित मेरुगिरि, अनुचरोंसहित ऐरावत, कला, काष्ठा, मास, पक्ष, ऋतु, रात्रि, दिन, अअश्रोंमें श्रेष्ठ उच्चै:श्रवा, नागराज वासुकि, अरुण, गरुड़, ओषधियोंसहित वृक्ष, भगवान्‌ धर्मदेव, काल, यम, मृत्यु तथा यमके अनुचर--ये सब-के-सब वहाँ एक साथ पधारे थे

vaiśampāyana uvāca | uccaiḥśravā hayaśreṣṭho nāgarājaś ca vāsukiḥ | aruṇo garuḍaś caiva vṛkṣāś cauṣadhibhiḥ saha | rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ |

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ที่นั่นมีอุจไจศราวา อัศวะผู้เลิศ, วาสุกิราชาแห่งนาค, อรุณ และครุฑ พร้อมทั้งหมู่พฤกษาและสมุนไพรยืนชุมนุมอยู่. องค์ผู้เป็นใหญ่ผู้ทรงเดช—มีหมู่รุทระ วสุ อาทิตยะ และอัศวินกุมารทั้งสองล้อมรอบ—ประหนึ่งถูกโอบล้อมด้วยอำนาจทิพย์ทั้งปวง. ภาพนั้นดุจมหาสมาคมแห่งจักรวาล เมื่อเทพและพลังแห่งธรรมชาติพร้อมใจกันมาสนองและเทิดทูนอำนาจอันตั้งมั่นในธรรม.

उच्चैःश्रवाःUccaiḥśravas (the divine horse)
उच्चैःश्रवाः:
Karta
TypeNoun
Rootउच्चैःश्रवस्
FormMasculine, Nominative, Singular
हयश्रेष्ठःthe best of horses
हयश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootहय-श्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
नागराजःking of serpents
नागराजः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग-राज
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वासुकिःVāsuki
वासुकिः:
Karta
TypeNoun
Rootवासुकि
FormMasculine, Nominative, Singular
अरुणःAruṇa
अरुणः:
Karta
TypeNoun
Rootअरुण
FormMasculine, Nominative, Singular
गरुडःGaruḍa
गरुडः:
Karta
TypeNoun
Rootगरुड
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वृक्षाःtrees
वृक्षाः:
Karta
TypeNoun
Rootवृक्ष
FormMasculine, Nominative, Plural
औषधिभिःwith herbs/medicinal plants
औषधिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootऔषधि
FormFeminine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
रुद्रैःwith the Rudras
रुद्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
वसुभिःwith the Vasus
वसुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Instrumental, Plural
आदित्यैःwith the Ādityas
आदित्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
अश्विभ्याम्with the two Aśvins
अश्विभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootअश्विन्
FormMasculine, Instrumental, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
वृतःsurrounded/encircled
वृतः:
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रभुःthe lord/master
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
U
Uccaiḥśravā
V
Vāsuki
A
Aruṇa
G
Garuḍa
R
Rudras
V
Vasus
Ā
Ādityas
A
Aśvinau (Aśvins)
T
Trees (vṛkṣāḥ)
M
Medicinal herbs (auṣadhayaḥ)

Educational Q&A

The verse emphasizes cosmic concord: when rightful power and purpose are present, all classes of beings—gods, celestial creatures, and even nature (trees and herbs)—align in attendance. Ethically, it suggests that dharmic authority attracts support and harmonizes the world’s forces.

A grand, ceremonial gathering is being described. Celestial beings and divine groups (Rudras, Vasus, Ādityas, Aśvins), along with famed mythic figures (Uccaiḥśravā, Vāsuki, Aruṇa, Garuḍa) and elements of nature, stand surrounding a ‘prabhu’ (lord), marking a moment of heightened, cosmic significance within the war-epic’s events.