Shloka 41
Sarasvatī-Śāpavimokṣa, Rākṣasa-Mokṣa, and Aruṇā-Tīrtha
Indra–Namuci Expiation
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑नमें बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,एवं वसिष्ठापवाहो लोके ख्यातो जनाधिप नरेश्वरर इस प्रकार वह स्थान जगतमें वसिष्ठापवाहके नामसे विख्यात हुआ। वसिष्ठजीको बहानेके पश्चात् सरिताओंमें श्रेष्ठ सरस्वती फिर अपने पूर्व मार्गपर ही बहने लग गयी
evaṁ vasiṣṭhāpavāhaḥ loke khyāto janādhipa nareśvara | iti sa sthānaṁ jagati vasiṣṭhāpavāha-nāmnā vikhyātaṁ abhavat | vasiṣṭaṁ bahāpayitvā saritāṁ śreṣṭhā sarasvatī punaḥ svapūrva-mārgeṇaiva vahantī babhūva |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่มหาบพิตร สถานที่นั้นเป็นที่เลื่องลือในโลกด้วยนามว่า ‘วสิษฐาปวาหะ’ ครั้นเมื่อพัดพาวสิษฐะไปแล้ว สรัสวตีผู้เป็นเลิศในหมู่สายน้ำก็กลับไหลไปตามทางเดิมของตนอีกครั้ง”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sacred places gain enduring authority through remembered encounters with sages; the narrative frames tīrthas as moral-spiritual landmarks where past events become guides for later generations.
A site becomes famous as ‘Vasiṣṭhāpavāha’ because of an episode in which Vasiṣṭha is ‘carried away’; afterward the river Sarasvatī resumes her earlier course, marking the conclusion of that sacred incident.