Shloka 19
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
यदा चापि न शवक्नोति राष्ट्र मोक्षयितुं नृप अथ वै प्राश्निकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय
vaiśampāyana uvāca | yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mokṣayituṃ nṛpa atha vai prāśnikāṃs tatra papraccha janamejaya, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ชนเมชยะ เมื่อธฤตราษฏระไม่อาจกอบกู้แว่นแคว้นให้พ้นจากมหันตภัยนั้นได้ พระองค์จึงทรงเรียก ‘ปราศนิกะ’—ผู้ตอบคำถามโดยเปิดเผยเรื่องอดีต ปัจจุบัน และอนาคต—แล้วทรงถามถึงเหตุ. ในบริบทนั้นยังรำลึกถึงฤๅษีผู้ตั้งมั่นในธรรมและทรงเดชานุภาพ ผู้ถูกมหาโทสะครอบงำ และด้วยอานุภาพแห่งตบะได้ก่อความพินาศแก่แผ่นดิน แสดงให้เห็นว่าโทสะ แม้ในผู้ยึดธรรม หากไร้การยับยั้ง ก็อาจกลายเป็นพลังทำลายล้างได้”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical danger of uncontrolled anger: even a dharmic and powerful person, when seized by wrath, can cause disproportionate harm. It also shows a king’s duty to seek causes and counsel when governance faces calamity.
Vaiśampāyana tells Janamejaya that Dhṛtarāṣṭra, unable to save his realm from a crisis, called in prāśnikas (specialists consulted for answers about past, present, and future) and questioned them about the cause, while the surrounding narration recalls an ascetic’s anger and tapas as a source of the disaster.