Shloka 12
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
अवाकीर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वजाल्य पावकम्
vaiśampāyana uvāca | avākīrṇe sarasvatyās tīrthe prajvālālya pāvakam, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ณ ท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์แห่งแม่น้ำสรัสวตีที่ชื่อว่า อวากีรณะ ฤๅษีผู้ทรงธรรมและทรงเดชนั้น เมื่อถูกมหาโทสะครอบงำ ก็ได้จุดไฟบูชายัญขึ้น ณ สถานที่นี้มีเรื่องเล่าจำได้ว่า มุนีผู้เคร่งตบะผู้หนึ่ง เมื่อโทสะลุกโชน ได้ประกอบพิธีอันน่ากลัวจนประหนึ่งว่า ‘ถวาย’ อาณาจักรทั้งปวงลงในไฟยัญ แสดงให้เห็นว่าอานุภาพแห่งตบะและพิธีกรรม หากถูกขับเคลื่อนด้วยโทสะ ย่อมเป็นภัยทางธรรมและทำลายสังคมได้”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even a person described as dharmātmā (righteous) can become dangerous when overtaken by krodha (anger). The verse frames ritual and ascetic power as morally double-edged: when guided by restraint it supports dharma, but when fueled by wrath it can turn into destructive force.
Vaiśampāyana points to the Sarasvatī pilgrimage spot called Avākīrṇa, where a powerful ascetic kindles a sacrificial fire while seized by great anger. The surrounding narrative context (as preserved in the Gītā Press prose) connects this place with a severe rite in which a kingdom is ‘offered’/consumed in the fire, underscoring the potency—and peril—of such acts.