Shloka 643
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
सर्वे विचुक्रुशु: श्रुत्वा पुत्राणां तव संक्षयम् । मरनेसे बचे हुए वे तीनों रथी मुझे भी कृपाचार्यके सुसज्जित रथपर बिठाकर छावनीतक ले आये। सूर्य अस्ताचलपर जा चुके थे। वहाँ छावनीके पहरेदार भयसे घबराये हुए थे। आपके पुत्रोंक विनाशका समाचार सुनकर वे सभी फूट-फूटकर रोने लगे
sarve vicukruśuḥ śrutvā putrāṇāṃ tava saṃkṣayam |
สัญชัยกล่าวว่า—เมื่อได้ยินข่าวความพินาศของพระโอรสทั้งหลายของพระองค์ ทุกคนต่างร้องคร่ำครวญ สุริยะลับขอบฟ้าแล้ว เหล่ายามเฝ้าค่ายหวั่นไหวด้วยความกลัว ครั้นได้ยินข่าวความพินาศของพระโอรส พวกเขาก็ร่ำไห้สะอื้นเสียงดัง ส่วนนักรบรถศึกสามนายที่รอดตาย ได้ให้เราขึ้นนั่งบนรถศึกของครูปาจารย์ซึ่งจัดเตรียมไว้แล้ว และพาเรากลับสู่ค่าย
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the human cost of war: the fall of leaders brings widespread sorrow and fear, reminding that adharma-driven conflict culminates in collective suffering beyond the battlefield.
Sanjaya reports that when the camp hears the news that Dhritarashtra’s sons have been destroyed, everyone—especially the frightened sentries at dusk—breaks into loud weeping and lamentation.