Shloka 216
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
बलक्षयं तथा दृष्टवा स एक: पृथिवीपति: । संजय! मैं यह बात पूछ रहा हूँ
balakṣayaṃ tathā dṛṣṭvā sa ekaḥ pṛthivīpatiḥ | sañjaya! māṃ etāṃ bāt pṛcchāmi, tvaṃ me brūhi; yataḥ etat sarvaṃ vaktum tvaṃ kuśalaḥ | ātmanaḥ senāyāḥ saṃhāraṃ dṛṣṭvā eko vaśiṣṭaḥ mama mūḍhaḥ putro rājā duryodhanaḥ kim akarot?
ธฤตราษฏระกล่าวว่า—เมื่อเห็นความพินาศแห่งกองทัพของตน กษัตริย์ผู้เหลืออยู่เพียงลำพังนั้น—สัญชัย เราถามเจ้า จงบอกเราเถิด เพราะเจ้าชำนาญในการเล่าเหตุการณ์ทั้งปวง เมื่อเห็นการทำลายล้างแห่งกองทัพของตน บุตรผู้หลงผิดของเรา พระราชาทุรโยธนะ ซึ่งเหลืออยู่เพียงผู้เดียว ได้กระทำสิ่งใด?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical consequence of delusion (mūḍhatā): when one’s power and supporters collapse, the true results of misguided choices become unavoidable. It frames Duryodhana’s isolation as the fruit of a destructive course, inviting reflection on responsibility and the cost of adharma.
After the Kaurava forces have been devastated, Dhṛtarāṣṭra anxiously questions Sañjaya about Duryodhana’s next actions—specifically what Duryodhana did when he found himself the lone surviving king, having witnessed the annihilation of his army.