Shloka 383
अध्याय २२ — अमर्याद-युद्धवर्णन
Unrestrained Battle Description and Śakuni’s Rear Assault
उत्थायोत्थाय हि यथा देहिनामिन्द्रियर्विंभो । भारत! उनका जन द्रौपदीपुत्रोंके साथ ऐसा विचित्र युद्ध होने लगा, जैसे बारंबार उठ- उठकर विषयोंकी ओर प्रवृत्त होनेवाली इन्द्रियोंक साथ देहधारियोंका युद्ध होता रहता है
sañjaya uvāca | utthāyotthāya hi yathā dehinām indriyair vīrya-bho | bhārata! unakā jana draupadī-putraiḥ sārdhaṃ evaṃ vicitra-yuddhaṃ bhavitum ārabdhaṃ, yathā bāraṃbāraṃ utthāya utthāya viṣayān prati pravṛttaiḥ indriyaiḥ saha dehadhāriṇāṃ yuddhaṃ satataṃ vartate |
สัญชัยกล่าวว่า—โอ ภารตะ! ระหว่างพวกเขากับบุตรของเทราปทีได้เกิดศึกอันประหลาดและไม่รู้จบ ดุจดังอินทรีย์ของผู้มีร่างกายที่ลุกขึ้นครั้งแล้วครั้งเล่า พุ่งไปสู่อารมณ์ทั้งหลาย บีบให้ตนต้องต่อสู้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ฉันใด ศึกนั้นก็ปะทุขึ้นซ้ำ ๆ และดำเนินต่อไปฉันนั้น
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses battlefield imagery to teach that the most persistent struggle is internal: the embodied person must repeatedly restrain the senses that surge toward their objects. Ethical steadiness (self-mastery) is portrayed as a continuous effort, not a one-time victory.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra how a peculiar, intense fight breaks out involving the sons of Draupadī. He characterizes the combat as recurring and hard to settle, likening it to the repeated uprisings of the senses against an embodied person’s resolve.