Shloka 9
Kṛtavarmā–Sātyaki Chariot Duel and Kaurava Morale Shock (कृतवर्म-सात्यकि-द्वैरथम्)
ततः प्रभग्ना सहसा महाचमू: सा पाण्डवी तेन नराधिपेन । दिशश्चतस्र: सहसा विधाविता गजेन्द्रवेगं तमपारयन्ती,म्लेच्छशज शाल्वने पाण्डवोंकी उस विशाल सेनामें सहसा भगदड़ मचा दी। उस गजराजके वेगको सहन न कर सकनेके कारण वह सेना तत्काल चारों दिशाओंमें भाग चली! उस वेगशालिनी सेनाको भागती देख युद्धस्थलमें खड़े हुए आपके सभी प्रधान- प्रधान योद्धा म्लेच्छशाज शाल्वकी प्रशंसा करने और चन्द्रमाके समान उज्ज्वल शंख बजाने लगे
tataḥ prabhagnā sahasā mahācamūḥ sā pāṇḍavī tena narādhipena | diśaś catasraḥ sahasā vidhāvitā gajendravegaṃ tam apārayantī ||
สัญชัยกล่าวว่า—แล้วกองทัพใหญ่ของปาณฑพก็แตกพ่ายอลหม่านในบัดดลเพราะพระราชานั้น ครั้นทนแรงพุ่งทะยานดุจพญาคชสารมิได้ กองทัพจึงหนีแตกไปทั้งสี่ทิศโดยฉับพลัน ครั้นเห็นกองทัพอันรวดเร็วนั้นกำลังแตกหนี เหล่านักรบเอกฝ่ายท่านที่ยืนอยู่ในสนามรบก็พากันสรรเสริญพระเจ้ามเลจฉะศาลวะ และเป่าสังข์อันสว่างผ่องดุจจันทราให้กึกก้องในสมรภูมิ
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how quickly collective morale can collapse under overwhelming force, and how battlefield acclaim (praise and conch-blasts) is used to amplify perceived superiority—an ethical reminder that victory and fear often spread through psychological contagion as much as through weapons.
Śālva’s charge is described as having the force of a great elephant; the Pāṇḍava host cannot endure it and scatters in all directions. Seeing this, the leading warriors on Dhṛtarāṣṭra’s side praise Śālva and blow their conches in triumph.