Shloka 6
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
राजन्! अजातशत्रु युधिष्ठिस्से पराजित हो दोपहरके समय हमलोग युद्धसे भाग चले थे। शल्यके मारे जानेसे किसी भी योद्धाके मनमें सेनाओंको संगठित करने तथा पराक्रम दिखानेका उत्साह नहीं होता था ।। भीष्मे द्रोणे च निहते सूतपुत्रे च भारत । यद् दुःखं तव योधानां भयं चासीद् विशाम्पते
rājan! ajātaśatru yudhiṣṭhiraḥ parājito madhyāhna-samaye vayaṁ yuddhāt palāyitāḥ sma. śalyasya māraṇāt kasyāpi yoddhuḥ manasi senā-saṅghaṭanaṁ parākrama-pradarśanaṁ ca kartum utsāho na jātaḥ. bhīṣme droṇe ca nihate sūtaputre ca bhārata, yad duḥkhaṁ tava yodhānāṁ bhayaṁ cāsīd viśāmpate.
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! ครั้นยุธิษฐิระผู้มีนามว่าอชาตศัตรูพ่ายแพ้แล้ว ในยามเที่ยงเราก็หนีออกจากสนามรบ ครั้นศัลยะถูกสังหาร ไม่มีนักรบผู้ใดมีใจฮึกเหิมจะรวบรวมกองทัพหรือแสดงวีรกรรมอีกต่อไป เมื่อภีษมะและโทรณะล้มลง และบุตรแห่งสารถีก็ถูกฆ่าแล้ว โอ้ภารตะ โอ้เจ้าแห่งประชา ความโศกและความหวาดกลัวเช่นใดเล่าที่ครอบงำนักรบของพระองค์?”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the fall of key leaders shatters collective resolve: without moral and strategic anchors, an army loses the will to regroup and act bravely. It also underscores the cascading psychological consequences of prolonged adharma-driven war—grief and fear eventually overwhelm even seasoned warriors.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that after Yudhiṣṭhira’s victory and Śalya’s death, the Kaurava side fled at midday. He recalls that with Bhīṣma, Droṇa, and Karṇa already slain, the remaining warriors were seized by sorrow and fear and lacked the enthusiasm to reorganize the forces or continue heroic resistance.