Shloka 10
शल्यवधे कौरवसेनाभङ्गः, भीमस्य गदायुद्धं, दुर्योधनस्य समाह्वानम्
Rout after Śalya’s fall; Bhīma’s mace engagement; Duryodhana’s rally
Devanagari script
वृक्षानिव महावाता: कम्पयन्ति सम तावकान्,जैसे महावायु (आँधी) वृक्षोंको हिला देती है, उसी प्रकार पाण्डववीरोंने आपके सैनिकोंको कम्पित कर दिया। राजन! जैसे पूर्वी हवा महानदी गंगाको क्षुब्ध कर देती है, उसी प्रकार उन सैनिकोंने पाण्डवोंकी सेनामें भी हलचल मचा दी
Translation
ดุจพายุใหญ่เขย่าต้นไม้ให้สั่นสะท้าน ฉันใด เหล่าวีรชนปาณฑพก็ทำให้กองทัพของท่านสั่นไหวฉันนั้น และข้าแต่พระราชา ดุจลมบูรพากวนมหานทีคงคาให้ปั่นป่วน ฉันใด นักรบเหล่านั้นก็ทำให้กองทัพปาณฑพเกิดความอลหม่านฉันนั้น
Word by Word
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
Karma
TypeNoun
Rootवृक्ष
FormMasculine, Accusative, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
महावाताःgreat winds/storms
महावाताः:
Karta
TypeNoun
Rootमहावात
FormMasculine, Nominative, Plural
कम्पयन्तिshake/cause to tremble
कम्पयन्ति:
TypeVerb
Rootकम्प्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
सम्completely/together (prefix-like adverb)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
तावकान्your (men/soldiers)
तावकान्:
Karma
TypeAdjective
Rootतावक
FormMasculine, Accusative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes