Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Book 9 (Śalya-parva), Adhyāya 13 — Arjuna’s Arrow-storm and the Drauṇi Confrontation

जैसे वायु बड़े-बड़े बादलोंको उड़ा देती है, उसी प्रकार समरांगणमें राजा शल्यने अनेक प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंसे परिपूर्ण उस उमड़ी हुई शस्त्रवर्षाको छिन्न-भिन्न कर डाला ।। ततः कनकपुड्खां तां शल्यक्षिप्तां वियद्‌गताम्‌ । शरवृष्टिमपश्याम शलभानामिवायतिम्‌,तत्पश्चात्‌ शल्यके चलाये हुए सुनहरे पंखवाले बाणोंकी वर्षा आकाशमें टिड्डीदलोंके समान छा गयी, जिसे हमने अपनी आँखों देखा था

tataḥ kanakapunkhāṃ tāṃ śalyakṣiptāṃ viyadgatām | śaravṛṣṭim apaśyāma śalabhānām ivāyatim ||

ครั้นแล้วพวกเราก็ได้เห็น—สายฝนแห่งลูกศรที่ศัลยะทรงยิง ซึ่งมีขนปีกสีทอง พุ่งขึ้นสู่เวหาแล้วแผ่คลุมดุจฝูงตั๊กแตนมหึมา

ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
कनकपुड्खाम्having golden feathers (gold-feathered)
कनकपुड्खाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकनकपुड्खा
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
शल्य-क्षिप्ताम्thrown by Shalya
शल्य-क्षिप्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootक्षिप् (क्त)
FormFeminine, Accusative, Singular
वियत्-गताम्gone into the sky / moving in the sky
वियत्-गताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगम् (क्त)
FormFeminine, Accusative, Singular
शर-वृष्टिम्shower of arrows
शर-वृष्टिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशरवृष्टि
FormFeminine, Accusative, Singular
अपश्यामwe saw
अपश्याम:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 1st, Plural
शलभानाम्of locusts/grasshoppers
शलभानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootशलभ
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आयतिम्a line/row/continuous stretch (mass)
आयतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootआयति
FormFeminine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
K
King Shalya
A
arrows (śara)
G
golden fletching (kanakapunkha)
S
sky (viyat)

Educational Q&A

The verse highlights the overwhelming, almost natural-force quality of warfare: skill and power can shatter resistance the way wind scatters clouds. Ethically, it reflects the Mahabharata’s tension between kshatriya duty (display of valor) and the dehumanizing momentum of mass violence.

Sanjaya reports that Śalya releases a dense volley of golden-feathered arrows that fills the sky like a swarm of locusts—an image emphasizing the scale and intensity of the missile exchange on the battlefield.