Shloka 113
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
परस्परवधे यत्तौ छिद्रान्वेषणतत्परौ । उस समय वहाँ पाण्डुपुत्र नकुल और कर्णकुमार चित्रसेनमें मुझे कोई अन्तर नहीं दिखायी देता था। दोनों ही अस्त्र-शस्त्रोंके विद्वान, बलवान् तथा रथयुद्धमें कुशल थे। परस्पर घातमें लगे हुए वे दोनों वीर एक-दूसरेके छिद्र (प्रहारके योग्य अवसर) ढूँढ़ रहे थे
parasparavadhe yattau chidra-anveṣaṇa-tatparau |
สัญชัยกล่าวว่า—ทั้งสองมุ่งหมายจะทำลายกันและกัน มัวหมกมุ่นอยู่กับการสอดส่องหาช่องโหว่เพื่อโจมตี ในขณะนั้น สำหรับข้าพเจ้าแล้ว ไม่มีความแตกต่างระหว่างนกุล โอรสแห่งปาณฑุ กับจิตรเสนะ โอรสแห่งกรรณะเลย ทั้งคู่เชี่ยวชาญศัสตราวุธ มีกำลังกล้า และชำนาญศึกบนรถรบ ครั้นเมื่อเข้าประจัญบานกันอยู่ วีรบุรุษทั้งสองก็เฝ้าจับตาความพลาดเพียงน้อยนิดของอีกฝ่าย—โอกาสอันชอบธรรมตามธรรมแห่งสงคราม—อย่างไม่วางตา
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, equally matched warriors become absorbed in seeking the opponent’s ‘chidra’—a vulnerable opening. It implicitly points to the tension between kṣatriya duty (skillful, rule-bound combat) and the grim reality that even disciplined warfare is driven toward mutual destruction.
Sañjaya describes a chariot duel in which Nakula and Citraseṇa appear evenly matched. Both are powerful and expert in weapons, and they circle one another looking for a momentary weakness to land a decisive blow.