Shloka 45
शल्यपर्वणि प्रथमाध्यायः — Karṇa-vadha-anantaraṃ Śalya-niyogaḥ, Saṃjayasya Dhṛtarāṣṭra-nivedanam
उदीक्ष्य च दिश: सर्वा: क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् विद्वत क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ,चेतना पाकर राजा धुृतराष्ट्र अत्यन्त दुःखी हो थर-थर काँपने लगे और सम्पूर्ण दिशाओंकी ओर देखकर विदुरसे इस प्रकार बोले--'विद्वन्! महाज्ञानी विदुर! भरतभूषण! अब तुम्हीं मुझ पुत्रहीन और अनाथके सर्वथा आश्रय हो।” इतना कहकर वे पुनः अचेत हो पृथ्वीपर गिर पड़े
udīkṣya ca diśaḥ sarvāḥ kṣattāraṃ vākyam abravīt | vidvat kṣattar mahāprājña tvaṃ gatir bharatarṣabha ||
ครั้นทอดพระเนตรไปทุกทิศแล้ว พระราชาตรัสแก่ท่านวิดูระผู้เป็นกษัตฤว่า “ท่านผู้รู้ ท่านกษัตฤผู้ทรงปัญญายิ่ง ผู้เป็นเกียรติแห่งวงศ์ภารตะ—ท่านเท่านั้นเป็นที่พึ่ง (กติ) ของเรา” ตรัสดังนี้แล้ว พระราชาผู้ถูกความโศกครอบงำก็หมดสติอีกครั้งและล้มลงสู่พื้นดิน
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When power, lineage, and worldly supports collapse, the only dependable refuge is dharmic wisdom embodied by a righteous counselor. The verse highlights the ethical consequence of adharma: it culminates in helplessness and dependence on those who upheld discernment all along.
Dhṛtarāṣṭra, trembling and overwhelmed by sorrow after the devastation of his sons, looks around in distress and turns to Vidura, calling him his sole refuge. Immediately after speaking, he faints again and falls to the ground.