Shloka 156
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
अभ्यजानादमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् | अमेय आत्मबलसे सम्पन्न रणदुर्मद धृष्टद्युम्न उसके पैर लगते ही जाग उठा और जागते ही उसने महारथी द्रोणपुत्रको पहचान लिया
sañjaya uvāca | abhyajānād ameyātmā droṇaputraṁ mahāratham | ameya-ātmabalasaṁpannaṁ raṇadurmadam | dhṛṣṭadyumnaḥ pādābhyāṁ spṛṣṭaḥ prabuddhaḥ prabuddhaś ca mahārathiṇaṁ droṇaputram abhyajānāt | etādīdṛśakaṁ vṛttaṁ rājan suptajane vibho | sākṣād devarāja indro 'pi tāṁ daśāṁ prāpya teṣāṁ kiñcid api na vyakaroṣyat | prabho nareśvara tasmin rātrau sarveṣu suptyeṣv evaṁvidhā ghaṭanā samabhavat | tato janakṣayaṁ kṛtvā pāṇḍavānāṁ mahātyayam |
สัญชัยกล่าวว่า—ธฤษฏทฺยุมน์ ผู้มีจิตวิญญาณหาประมาณมิได้ ตื่นขึ้นทันทีที่ถูกแตะต้องที่เท้า และเมื่อรู้สึกตัวก็จำได้ว่าเป็นบุตรแห่งโทรณะ คือ อัศวัตถามา มหารถผู้ดุดันในศึก อหังการ์แห่งสงครามพองโต และเปี่ยมด้วยพลังตนเองอันหยั่งไม่ถึง. ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ผู้ทรงเดช เมื่อผู้คนทั้งปวงหลับใหล เหตุการณ์ก็เป็นไปดังนี้; ในสภาพเช่นนั้น แม้พระอินทร์จอมเทพก็ยังมิอาจยับยั้งได้. แล้วเขาก็ก่อการฆ่าฟันผู้คน นำมหาวิปัตติมาสู่ฝ่ายปาณฑพ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the moral collapse of warfare when combat shifts from open battle to killing the sleeping; it frames the night slaughter as a catastrophic, ethically charged turning point whose consequences exceed ordinary restraint—even divine power is invoked to stress the extremity of the situation.
During the night, Dhrishtadyumna is awakened by a touch at his feet and immediately recognizes Aśvatthāman (Drona’s son), described as a formidable, battle-maddened warrior. Sañjaya reports that, with everyone asleep, a dreadful incident unfolds, culminating in a mass killing that becomes a great calamity for the Pāṇḍavas.