Shloka 123
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
कुछ लोग भाइयोंको, कुछ पिताओंको और दूसरे लोग पुत्रोंको पुकार रहे थे। कुछ लोग कहने लगे--“भाइयो! रोषमें भरे हुए धृतराष्ट्रके पुत्रोंने भी रणभूमिमें हमारी वैसी दुर्गति नहीं की थी, जो आज इन क्रूरकर्मा राक्षसोंने हम सोये हुए लोगोंकी कर डाली है ।।
sañjaya uvāca | kecid bhrātṝn kecit pitṝn anye putrān āhvayantaḥ paridevayamānāḥ | kecid ūcuḥ—“bhrātaraḥ! roṣeṇa pūritair api dhṛtarāṣṭra-putrair raṇabhūmau na tādṛśī no durgatiḥ kṛtā yādṛśī adya krūra-karmabhir rākṣasair asmāsu suptesu kṛtā || asānnidhyād dhi pārthānām idaṃ naḥ kadanaṃ kṛtam; na cāsuraiḥ na gandharvair na yakṣaiḥ na ca rākṣasaiḥ (jituṃ śakyaḥ) | arjunaṃ tu kaunteyaṃ kaścid api na jayet, yataḥ sākṣāt śrīkṛṣṇo rakṣitā | sa brāhmaṇa-bhaktaḥ satyavādī jitendriyaḥ sarva-bhūta-dayāvān” iti ||
สัญชัยกล่าวว่า—บางคนร้องเรียกพี่น้อง บางคนร้องเรียกบิดา และบางคนร้องเรียกบุตร พลางคร่ำครวญเสียงดัง อีกพวกหนึ่งตะโกนว่า “พี่น้องเอ๋ย! แม้บุตรแห่งธฤตราษฏระผู้เดือดดาล ก็ยังไม่ทำให้เราพินาศถึงเพียงนี้ในสนามรบ แต่วันนี้รากษสผู้โหดเหี้ยมได้กระทำต่อเราขณะหลับใหล ความสังหารนี้เกิดขึ้นเพราะบุตรแห่งปฤถาไม่อยู่ ณ ที่นี้ อรชุน บุตรแห่งกุนตี ไม่อาจถูกอสูร คนธรรพ์ ยักษ์ หรือรากษสผู้ใดพิชิตได้ เพราะพระกฤษณะเองทรงเป็นผู้พิทักษ์ เขาเคารพบูชาพราหมณ์ กล่าววาจาสัตย์ สำรวมอินทรีย์ และเมตตาต่อสรรพชีวิตทั้งปวง”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts honorable battlefield combat with the moral horror of killing the defenseless in sleep, and it highlights the ideal virtues attributed to Arjuna—truthfulness, self-mastery, reverence for Brahmins, and compassion—supported by divine protection through Krishna.
After a night raid in the Sauptika episode, survivors lament and call for lost relatives. They say their present devastation occurred because the Pandavas were absent, and they affirm that Arjuna, protected by Krishna, is unconquerable even by powerful non-human beings.