Shloka 19
हीन॑ पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः । कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत्,पुरुषार्थहीन दैव अथवा दैवहीन पुरुषार्थ--इन दो ही कारणोंसे मनुष्यका उद्योग निष्फल होता है
hīnaḥ puruṣakāreṇa yadi daivena vā punaḥ | kāraṇābhyām athaitābhyām utthānam aphalaṁ bhavet ||
หากผู้ใดขาดความเพียรของตน หรืออีกประการหนึ่งคือขาดวาสนาอันเกื้อหนุน ด้วยเหตุสองประการนี้ประการใดประการหนึ่ง การลุกขึ้นประกอบกิจ—ความอุตสาหะของเขา—ย่อมไร้ผล
कृप उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that effective action depends on both puruṣakāra (human effort) and daiva (destiny). If either is lacking, one’s enterprise (utthāna) can become aphala—without results—highlighting a balanced view of responsibility and the limits of control.
In the Sauptika Parva, Kṛpa is speaking in the aftermath of the war’s devastation, reflecting on why undertakings succeed or fail. His counsel frames the coming decisions by weighing human agency against the unpredictable force of fate.