Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Sauptika-parva Adhyāya 13 — Bhīmasena’s Pursuit of Drauṇi and the Release of a Divine Astra

युक्त परमकाम्बोजैस्तुरगै्हेममालिभि: । आदित्योदयवर्णस्य धुरं रथवरस्य तु २ ।। दक्षिणामवहच्छैब्य: सुग्रीव: सव्यतो5भवत्‌ | पार्ष्णिवाहौ तु तस्यास्तां मेघपुष्पबलाहकौ,उसमें सोनेकी माला पहने हुए अच्छी जातिके काबुली घोड़े जुते हुए थे। उस श्रेष्ठ रथकी कान्ति उदयकालीन सूर्यके समान अरुण थी। उसकी दाहिनी धुरीका बोझ शैव्य ढो रहा था और बायींका सुग्रीव। उन दोनोंके पार्श्वभागमें क्रमश: मेघपुष्प और बलाहक जुते हुए थे

yukta-paramakāmbojais turagair hemamālibhiḥ | ādityodayavarṇasya dhuraṃ rathavarasya tu || dakṣiṇām avahac chaibyaḥ sugrīvaḥ savyato 'bhavat | pārṣṇivāhau tu tasyāstāṃ meghapuṣpabalāhakau ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ราชรถอันเลิศนั้นเทียมด้วยม้ากัมโพชะชั้นยอด สวมพวงมาลัยทองคำ สีสันแดงเรื่อดุจสุริย์ยามอรุณ ด้านขวาของคานเป็นของไศพยะ ด้านซ้ายเป็นของสุครีว และที่ปีกท้ายเทียมม้าสองตัวคือ เมฆปุษปะ กับ พลาหกะ”

युक्तyoked, harnessed
युक्त:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त (युज् धातु, क्त)
Formmasculine, nominative, plural
परमकाम्बोजैःwith excellent Kamboja (Kabul/Kamboja) horses
परमकाम्बोजैः:
Karana
TypeAdjective
Rootपरमकाम्बोज (प्रातिपदिक)
Formmasculine, instrumental, plural
तुरगैःby/with horses
तुरगैः:
Karana
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formmasculine, instrumental, plural
हेममालिभिःwith golden-garlanded (ones)
हेममालिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootहेममालिन् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, instrumental, plural
आदित्यof the sun
आदित्य:
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, singular
उदयat rising
उदय:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउदय (प्रातिपदिक)
Formmasculine, locative, singular
वर्णस्यof color/complexion
वर्णस्य:
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, singular
धुरम्the yoke/shaft-burden (pole-load)
धुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootधुर्/धुरा (प्रातिपदिक)
Formfeminine, accusative, singular
रथवरस्यof the excellent chariot
रथवरस्य:
TypeNoun
Rootरथवर (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
दक्षिणाम्the right (side/one)
दक्षिणाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formfeminine, accusative, singular
अवहत्carried/bore
अवहत्:
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
Formimperfect (लङ्), 3rd, singular
शैब्यःŚaibya (name of a horse)
शैब्यः:
Karta
TypeNoun
Rootशैब्य (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
सुग्रीवःSugrīva (name of a horse)
सुग्रीवः:
Karta
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
सव्यतःon the left side
सव्यतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसव्य (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित अव्यय)
अभवत्was/became
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formimperfect (लङ्), 3rd, singular
पार्ष्णिवाहौthe two rear/side trace-horses
पार्ष्णिवाहौ:
Karta
TypeNoun
Rootपार्ष्णिवाह (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, dual
तुand/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तस्यof it/of that (chariot)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formmasculine/neuter, genitive, singular
आस्ताम्were (the two were present/placed)
आस्ताम्:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formperfect/imperative-like fixed form (आस्ताम्, 3rd dual), 3rd, dual
मेघपुष्पMeghapuṣpa (name of a horse)
मेघपुष्प:
Karta
TypeNoun
Rootमेघपुष्प (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
बलाहकौBalāhaka (horse-name); (here) the pair/dual form as transmitted
बलाहकौ:
Karta
TypeNoun
Rootबलाहक (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, dual

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kāmboja horses
C
chariot (ratha)
G
golden garlands (hema-mālā)
Ś
Śaibya
S
Sugrīva
M
Meghapuṣpa
B
Balāhaka
S
sun at dawn (āditya-udaya)